EFTIR HAUK MÁ HELGASON:

DV-myndavélar eru komnar til Afríku! Á síðustu Berlinale-hátíð voru það ef til vill einu kvikmyndasögulegu stórtíðindin. Nígería vakti einkum mikla hrifningu - þar hefur ódýr kvikmyndagerð getið af sér alveg nýjan bransa. Ungur nígerískur kvikmyndagerðarmaður var fenginn til Berlínar, og hélt námskeið handa nemum í listaakademíunni. Þessi tiltekni hafði
gert, ef ég man rétt, rúmar hundrað myndir á innan við ári, margar hverjar í fullri lengd. Hm...

Nígeríski nýbransinn virkar einhvern veginn svona: Kvikmyndagerðarmaður semur sögu - ekki handrit, heldur sögu - hóar saman leikurum, sögusviðið er borgin sem hann býr í, hann fer á tökustaði og tekur upp í þrjá, fjóra daga, klippir í aðra tvo, lætur færa myndina á vhs-spólur
og dreifir í götusölu. Þúsundum eintaka. Sé myndin vinsæl hefur kvikmyndagerðarmaðurinn pening til að gera aðra mynd, lengri og umfangsmeiri, njóti hún ekki hylli gerir hann aðra minni.

Spurningin sem vaknar er þessi: Hvernig væri íslensk kvikmyndagerð í laginu, og hvernig kvikmyndir væru gerðar á þessari eyju, ef öllum þátttakendum væri ekki svona annt um "fagmennsku"? Ef bransaliðar hefðu ekki græna glóru um rétt sniðið handrit, vel gerða fjárhagsáætlun, ráðningarsamninga - sanna verkaskiptingu framleiðanda, leikstjóra, höfundar, tökumanns... -  en hegðuðu sér í samræmi við að listsköpun er langtum skyldari leik en vinnu?

Hér er vandi Íslands sá sami og á æði mörgum öðrum sviðum: Að fengnu sjálfstæði var landinu meira annt um að líta út eins og önnur fullvalda lýðræðisríki, en að starfa raunverulega sem slíkt. Þannig er allt virtúalt á Íslandi - annars vegar er á landinu yfirbygging sem kemur vel út í samanburðartölfræði, góð kjörsókn, virk bókaútgáfa, hátt neyslustig, nokkrar kvikmyndir á ári, og sýndarstrúktúr milljónaþjóða.

En vegna þess að sýndarkröfurnar eru í reynd utan færis er tölfræðin tóm: Hálf vinnuvikan fer í að þykjast fylgja réttu kerfi, réttu ferli, hinn helmingurinn í að nálgast veruleikann bak við tjöldin. Kjörsóknin skiptir ekki máli, sjálfstæðisflokkurinn vinnur alltaf, flestar bækurnar eru óþarfar, neyslan er knúin með heimsmeti í heimilisskuldum, kvikmyndirnar skipta enn engu máli -

- að skipta máli, hvað þýðir það? Hér er auðveldast að skoða þátttöku í samræðu - heimurinn er fullur af fólki sem tekur sér skoðun og fylgir henni eftir í samræðu, jafnvel lengi vel og af nokkurri hörku, en það sést bæði í augum þeirra og þegar til kastanna kemur að skoðuninni fylgir engin sannfæring. Í samræðu skipta þessir þátttakendur ekki máli, því það er ekki hægt að auka neinu við, þoka hugmynd áfram, hafa áhrif á sköpulag heimsins, nema orð manns, æði og lundarfar séu á einu máli. Ég er ekki að tala um sannleika, heldur heiðarleika - það er hversdagslegur óheiðarleiki og fíflska að flytja mál með sýndarsannfæringu, og getur kostað menn sálina. Og þannig er því líka farið með kvikmyndabransann, þar sem ósannfærðar sálir krefjast þess í
hverju horni að aðrir ósannfærist líka og skili af sér umsókn í 17 liðum, bæði fjárhagsáætlun og fjárstreymisáætlun, vilji þeir gera stuttmynd. Ef umsækjandi spyrst fyrir hjá starfsmönnum Kvikmyndamiðstöðvar hvernig fjárstreymisáætlun líti út, eða hvað markaðsvirði 15 blaðsíðna handrits er, fær hann loðin eða engin svör, enda liggja kröfurnar ekki nær þeirra veruleika en veruleika kvikmyndagerðarmannsins.

Alþingishúsið við Austurvöll er fallegt hús, stærð þess og sköpulag er heiðarlegt. Kvikmyndabransinn íslenski er reistur á öðru hugarfari, þar sem smáþjóð gerir sér míníatúr-útgáfu af Buckingham höll, þó hvert herbergi sé of smátt fyrir alvöru manneskjur - eða gerir sér plastlíkan af Buckingham höll í fullri stærð... Buckingham höll í blúskrín er kannski næst lagi? Í öllu falli er höllin blöff og hún er fyrir.

Það er of seint að byrja upp á nýtt, við erum komin af stað. Kannski er því viðbjargandi sem fyrir er, það væri ágætt. Skemmtilegra fyrir heiminn, leiðinlegra fyrir nokkurra kynslóða uppbyggingu, er að upp rísi nígerískur skæruhernaður innan íslenskrar kvikmyndagerðar, her
kvikmyndagerðarmanna í meiri snertingu við heiminn en rétthugsunina.

Hér kemur þá að lokum viðskiptahugmynd sem gæti ekki bara verið framsækinni/fiktóðri kvikmyndagerð til heilla, heldur jafnvel gengið upp fjárhagslega: kino.is - á svipuðum forsendum og www.ljod.is - hér geti hver sem er birt stuttmyndir sínar og alls lags hreyfimyndir. Auglýsingaslott verði seld framan við hverja mynd, og sá sem er skráður fyrir myndinni fær greitt frá auglýsanda, gegnum veffyrirtækið, per hverja sýningu. Ef til vill hálft auglýsingaféð, hinn helmingurinn rennur í vasa vefarans. Ákvörðunin um hvað "fólk vill sjá" væri ekki tekin af þriðja aðila, dagskrárstjóra og úthlutunarnefnd, sem samkvæmt skilgreiningu er íhaldssamur, heldur beint af áhorfendum. Innan þriggja fjögurra ára gæti vefurinn breyst í þokkalega burðugt pay-per-view sjónvarpsfyrirtæki, en löngu fyrr gæti vefurinn orðið uppáhalds dægradvöl hugmyndaþyrstra skrifstofustarfsmanna. Bíó Reykjavík væri kannski réttur bakhjarl...

____________________________________________

Höfundur er við nám í kvikmyndagerð í Prag.

Netfang: haukurmar@gmx.de