Viðtal við Ólaf H. Torfason, nýjan formann Kvikmyndaráðs

Ásgrímur Sverrisson: Hinn kunni kvikmyndarýnir Ólafur H. Torfason var nýverið skipaður formaður Kvikmyndaráðs, hvers hlutverk er að veita stjórnvöldum ráðgjöf og gera tillögur um stefnu og markmið á sviði kvikmyndalistar. Mennta- og menningarmálaráðherra skipar í kvikmyndaráð til þriggja ára í senn, formann og varaformann án tilnefningar, en hina fimm fulltrúana samkvæmt tilnefningum eftirtalinna aðila: Félags kvikmyndagerðarmanna, Framleiðendafélagsins-SÍK, Samtaka kvikmyndaleikstjóra, Félags kvikmyndahúsaeigenda og Bandalags íslenskra listamanna. Varamenn eru skipaðir með sama hætti. Kvikmyndaráð er nú þannig skipað, auk Ólafs: Sigríður Pétursdóttir, varaformaður, skipuð án tilnefningar; Hrafnhildur Gunnarsdóttir, tilnefnd af Félagi kvikmyndagerðarmanna (FK); Ari Kristinsson, tilnefndur af  Framleiðendafélaginu ? SÍK; Hilmar Oddsson, tilnefndur af Samtökum kvikmyndaleikstjóra (SKL); Ágúst Guðmundsson, tilefndur af Bandalagi íslenskra listamanna og Þorvaldur Árnason, tilnefndur af Félagi kvikmyndahúsaeigenda.

Ásgrímur Sverrisson hitti Ólaf að máli á dögunum til að forvitnast um viðhorf hans til Kvikmyndaráðs, hins nýja hlutverks síns og þeirra áskorana sem bransinn stendur frammi fyrir.

ÁS: Nú hefur Kvikmyndaráð ekki verið mjög áberandi í umræðunni frá stofnun sinni og það hefur stundum verið gagnrýnt. Hvernig sérð þú hlutverk ráðsins?

ÓHT: Í gildandi Kvikmyndalögum er verksvið þess skilgreint í fáum orðum og býsna opið í 1. kafla. Ráðið "veiti stjórnvöldum ráðgjöf um kvikmyndamálefni og gerir tillögur til menntamálaráðherra um stefnu og markmið opinberra aðgerða á sviði kvikmyndalistar." Nú er það svo að flestir fulltrúanna eru tilefndir af samtökum þeirra höfunda og hagsmunaaðila sem gera kvikmyndir og dreifa þeim. Þarna er því samankomin mikil þekking og reynsla sem getur komið að góðum notum á fjölbreyttum vettvangi. Ráðherra getur því skotið til ráðsins verkefnum og beiðnum af mörgu tagi. Einnig getur ráðið sjálft sett fram að fyrra bragði hugmyndir, álit og tilmæli. Kvikmyndaráð hefur verið í mótun frá því að Kvikmyndalögin tóku gildi fyrir sex árum og það getur eflaust komið meira við sögu.

ÁS: Hverju vonast þú til að ná fram á hinum þriggja ára skipunartíma?

ÓHT: Ég hef drauma um mörg eftirlætisverkefni. Eitt þeirra er að finna leiðir til að stórauka þátttöku kvenna sem kvikmyndahöfunda, framleiðenda og stjórnenda. Þær hafa staðið sig mjög vel hér sem annars staðar. En staðan hérna er beinlínis hneykslanleg, óvíða um lönd er kynjahlutfallið jafnt óhagstætt kvenfólki. Ég hef tekið saman lausleg yfirlit um þessi málefni og þar kemur m.a. fram að á tímabili samfelldrar kvikmyndagerðar í landinu, frá um 1980, hafa karlkyns leikstjórar gert 86% myndanna sem sýndar hafa verið í kvikmyndahúsum en konur 14%. Nánar skilgreint hafa 45 karlar gert 115 ræmur en á sama tíma hafa 12 konur gert 19 slíkar myndir. Konurnar gera sem sé ekki aðeins langtum færri verk en karlar heldur gerir hver kona að jafnaði miklu færri myndir en hver karl. Þetta ástand hefst í grunn- og framhaldsskólakerfinu þar sem strákarnir ná að einoka græjurnar og stelpurnar fá iðulega ekki einu sinni að leika. Ég hef grun um að strákarnir hafi líka völdin í heimavídeóinu. Þetta hefur oft opinberast á stuttmyndahátíðum.

Ég veit ekki hvernig best er að lagfæra þessa óheillastöðu en það er örugglega hægt strax að einhverju leyti. Spænsk stjórnvöld eru til dæmis þessi misserin að rembast við að auka jafnrétti kynjanna með athyglisverðum hætti á mörgum sviðum. Þau hafa nýlega tekið upp þá nýjung í punktakerfi sínu að kvikmynd fær fleiri punkta og þar með aukið opinbert fjármagn ef konur eru við stjórnvölinn í lykilstöðum. Hugsanlega getum við notað eitthvað slíkt til að draga úr þessari ólýðræðislegu forneskju og skaðlega kynjamisrétti sem aukinheldur gerir okkur að undrunarefni þjóðanna og dregur kannski úr því að við séum tekin alvarlega, álitin æskilegt samverkafólk eða samstarfshæf.

Ég hef annars mikinn áhuga á að stuðla að því að kvikmyndagerð af öllu tagi styrkist í sessi og aukist, hvort sem um er að ræða stýrðar bíómyndir, heimildamyndir, stuttmyndir eða  tilrauna- og samstarfsverkefni fyrir skjái, svið, íþróttaleikvanga og önnur rými. Ég álít að markaðurinn sé fyrir hendi, hérlendis og ekki síst erlendis. Ég tel að bransinn eigi að búa sig undir að vera enn meiri þátttakandi í "stafrænu menningunni", þ.e.a.s. tölvuleikjaheiminum, sjónvarpsvinnu og öðru sem enn er kannski ekki komið upp á yfirborðið. Hæfni og vinnubrögð í kvikmyndagerð geta nýst vel á öðrum sviðum en hefðbundinni kvikmyndavinnslu.

ÁS: Hver eru brýnustu verkefni ráðsins núna?

ÁS: Hver eru brýnustu verkefni bransans að þínu mati?

ÓHT: Að vera vakandi og rýna inn í framtíðina. Missa ekki af lestinni. Sjálfsagt er að líta til reynslu erlendis og nýjungastarfsemi eins og átaksins "Digital Britain" sem grundvallast á að halda menningarlegum styrkleika Breta. Með þeirri ráðgerð er ætlunin einmitt að koma í veg fyrir stöðnun og afturför. Markmiðið er fólk dragist ekki aftur úr heldur fylgist grannt með nýjungum og tækniþróun, tryggð verði símenntun framtíðarstarfsmanna, nýmæli studd og iðnaðurinn stanslaust búinn undir það sem framundan er. Einnig þurfum við áfram að vera sífellt á vaktinni til að laða hingað verkefni frá útlöndum, líka nemendur í kvikmyndanám og starfsþjálfun. Kvikmyndaskólinn er þegar farinn að sinna þessu að nokkru. Stórhættulegt er á okkar tímum, bæði fyrir viðskiptalegu hliðina og hina menningarlegu, að vera of værukær og makindalegur og ímynda sér að maður geti fyrirhafnarlítið haft næga yfirsýn.

ÁS: Eru einhverjar ráðagerðir uppi um tiltekin verkefni?

ÓHT: Nei, ekki hvað snertir fastmótaða liði. En fram hefur komið í óformlegum samræðum innan ráðsins að leggja áherslu á auknar umræður og uppátæki í samfélaginu varðandi menningarstefnu í kvikmynda- og sjónvarpsvinnu. Hér ekki um að ræða væntingar um miðstýrða áætlanagerð og tilskipanir, heldur að leggja áherslu á fjölbreytt gildi listanna og menningarinnar í heild, ekki síst sem kjölfestu og viðmiðunar. Umræður um kvikmyndir hérlendis hafa að miklu leyti verið um fjárhagslegar hliðar málanna, sem er út af fyrir sig gott, en það má ekki gleymast hver hinn raunverulegi grunnur er. Og ástríða.

Ásgrímur Sverrisson

viðtalið birtist upphaflega á ensku á IcelandCinemaNow.com - sjá hér